Szkarlatyna, inaczej płonica jest ostrym zakażeniem wywoływanym przez bakterie zwane paciorkowcami. Zakażenia paciorkowcowe są jednymi z najczęściej występujących zakażeń u dzieci, w postaci zapalenia gardła i migdałków, zapalenia węzłów chłonnych, ucha środkowego, zakażeń skóry, posocznicy czy właśnie szkarlatyny.

ROZWÓJ I OBJAWY CHOROBY
Do rozwoju szkarlatyny dochodzi w wyniku zakażenia paciorkowcami, wytwarzającymi pewien rodzaj toksyny. Toksyna ta odpowiedzialna jest za typowe objawy choroby. Pierwsze 2 do 5 dni od zakażenia to bezobjawowy okres wylęgania choroby, po którym dochodzi do nagłego wzrostu gorączki, złego samopoczucia, bólu gardła, często bólów brzucha i wymiotów. Ból gardła związany jest z zapaleniem gardła, które jest silnie przekrwione, żywoczerwone, często z ropnymi nalotami na migdałkach. Jednocześnie z gorączką lub w następnej dobie, na skórze pojawia się czerwona, drobnoplamista i szorstka wysypka (w dotyku przypomina papier ścierny i porównywana jest ze skórą po kłuciu szczotką ryżową) o bardzo różnym nasileniu. Może być ona bardzo delikatna, ledwie widoczna, ale zdarza się również bardzo intensywna, żywoczerwona. Zmiany skórne zlokalizowane są przede wszystkim na tułowiu i kończynach, a na policzkach pojawia się rumień. Charakterystycznym objawem jest blady odcień skóry wokół ust i nosa (to miejsce jest wolne od wysypki). Tam, gdzie skóra jest bardziej ucieplona (brzuch, pośladki, pachwiny, fałdy skórne) zmiany skórne są najbardziej nasilone, a w zgięciach łokciowych i kolanowych mogą pojawiać się linijne wybroczyny. Wysypka płonicza stopniowo zanika po paru dniach. Typowo dla szkarlatyny wygląda również język, który początkowo obłożony jest białym nalotem, a w miarę trwania choroby (po 2-3 dniach) przybiera żywoczerwone zabarwienie, dochodzi do obrzęku brodawek smakowych i staje się “malinowy”. Po 2-3 tygodniach od zachorowania może pojawić się płatowe łuszczenie skóry, najbardziej nasilone na dłoniach i stopach.

POWIKŁANIA
Z chorobą tą wiążą się również powikłania, które obecnie zdarzają się bardzo rzadko. Mogą to być powikłania w postaci zapalenia węzłów chłonnych, zapalenia ucha środkowego, nerek i stawów oraz znacznie rzadziej, w postaci zapalenia mięśnia sercowego i wsierdzia.
Przed II Wojną Światową szkarlatyna była jedną z najczęstszych chorób zakaźnych wieku dziecięcego, o bardzo ciężkim przebiegu. Obecnie zachorowań jest mniej, przebieg szkarlatyny jest zdecydowanie łagodniejszy, a jej objawy bywają słabo wyrażone, niejednokrotnie utrudniając postawienie właściwego rozpoznania. Dlatego, oprócz typowego obrazu klinicznego w potwierdzeniu zakażenia pomocne bywają wymaz z gardła (wyhodowanie bakterii) i szybkie testy na obecność paciorkowca. Należy jednak pamiętać, że paciorkowce wchodzą w skład zwykłej flory bakteryjnej błon śluzowych układu oddechowego, przewodu pokarmowego czy skóry. Występują u około 20% zdrowych ludzi, kolonizując jamę nosowo-gardłową i skórę. Jest to tak zwane bezobjawowe nosicielstwo, które na ogół nie wymaga leczenia. Leczy się więc zawsze pacjenta, który ma aktualne objawy chorobowe.

ŹRÓDŁO ZAKAŻENIA
Źródłem zakażenia jest najczęściej człowiek chory na szkarlatynę czy na paciorkowcowe zapalenie gardła. Do zakażenia zwykle dochodzi drogą kropelkową poprzez wydzielinę z dróg oddechowych w czasie kichania, odpluwania czy kaszlu, ale zarazić się można również pośrednio, przez odzież i sprzęty używane przez chorego. Większość zachorowań występuje w chłodnych miesiącach, jesienią i zimą.

LECZENIE
Szkarlatyna jako choroba o etiologii bakteryjnej wymaga leczenia odpowiednio dobranym antybiotykiem. Jest to bardzo ważne ze względu na potencjalne ryzyko rozwoju powikłań.
Jedyną możliwością zapobiegania tej chorobie jest izolowanie chorych dzieci. Bardzo ważne jest również wczesne i trafne rozpoznanie oraz zastosowanie odpowiedniej antybiotykoterapii. Zakaźność chorego na szkarlatynę dziecka występuje 3 dni przed pojawieniem się wysypki, a ustępuje już po 24 godzinach leczenia właściwym antybiotykiem. Ponieważ jest to choroba o etiologii bakteryjnej, ryzyko zarażenia nie jest aż tak duże, jak w przypadku większości chorób wirusowych. Niestety nie ma szczepionki, która mogłaby zabezpieczyć dzieci przed zachorowaniem na szkarlatynę.