Wkrótce święta Bożego Narodzenia. Czas spotkań z rodziną, bliskimi i przyjaciółmi. Co jednak zrobić, gdy dziecko wstydzi się innych? Jak zrozumieć dziecko, wesprzeć i umożliwić mu odniesienie choćby małego sukcesu społecznego?

DZIECIĘCE ZAWSTYDZENIE

Dla każdego rodzica ważne jest, aby jego dziecko umiało odnaleźć się wśród innych ludzi, zarówno dzieci, jaki i dorosłych. By przestrzegało społecznych zasad, norm i umów grzecznościowych. Zdarza się jednak, że dziecko się wstydzi i wycofuje z relacji z innymi. Szczególnie, gdy znajdzie się w nowej dla siebie sytuacji spuszcza głowę i oczy, unika kontaktu wzrokowego, nie mówi „dzień dobry” ani „do widzenia”. Dodatkowo może się czerwienić lub blednąć.
Pojawia się trudna sytuacja, w której rodzic bardziej troszczy się o owych „innych” (członków rodziny, znajomych, napotkanych ludzi), niż o własną córkę lub syna. Wtedy przeprasza, tłumaczy, że dziecko jest „nieśmiałe” i „wstydliwe”, zmusza je do większej otwartości, grzeczności, do przełamania swoich oporów, wstydzi się za nie i denerwuje. A to wszystko, dlatego, że rodzicom zależy na tym, by inni uważali, że dobrze wypełniają rolę rodzicielską. Bywa jednak, iż w takich sytuacjach, rodzice zapominają o trudach przeżywanych przez swoje pociechy i zostawiają je samym sobie.

A wstyd to uczucie, które ma na celu ochronę tego, co dla nas intymne, kłopotliwe, co tylko nasze. Chroni nas również przed odrzuceniem i oceną. Zdarza się każdemu i jak każde uczucie, wymaga rozpoznania, szacunku i zrozumienia, ponieważ może nam „powiedzieć” ważną o nas prawdę. Może „zdradzić”, co dla nas jest ważne i sprawić, że będziemy lepiej siebie rozumieć i postępować w zgodzie ze sobą.

NAJCZĘSTSZE BŁĘDY W WYCHOWYWANU ZAWSTYDZONEGO DZIECKA:

Poniżej zamieściłam listę najczęściej popełnianych przez nas błędów, które negatywnie wpływają na nasze dzieci. Często nie myślimy o tym, że dzieci przez nasze zachowanie i nasze reakcje mogą czuć się zawstydzone, wręcz umacniać się w takiej postawie. Dlatego unikajmy:

• Publicznego ośmieszania i krytyki
• Poniżania dziecka, gdy coś mu nie wyjdzie
  Nazywania go przy każdej okazji „wstydliwym i nieśmiałym dzieckiem”.
• Wyręczania w kontaktach z innymi i chronienia przed innymi osobami
• Nie stwarzania mu sposobności do bycia w sytuacjach społecznych, czy wręcz izolacji dziecka
• Odpowiadania za nie, gdy jest pytane
• Wymagania od dziecka znacznie więcej niż może zrobić
• Zwracania uwagi na jego czerwienienie się, wycofanie, spuszczone oczy, drżenie
• Porównywania go z innymi dziećmi
• Ganienia za spontaniczne reakcje

JAK POMAGAĆ DZIECKU W RADZENIU SOBIE ZE WSTYDEM?

Aby pomóc dziecku w radzeniu sobie ze wstydem warto sporządzić przepis na dziecko, które jest otwarte na innych i potrafi wykorzystywać swój potencjał w sytuacjach społecznych. Aby  „stworzyć dziecko otwarte na innych”  należy:

• Okazywać zrozumienie dla jego uczuć i potrzeb – „Rozumiem, że się zawstydziłeś. Każdemu to się czasem zdarza. Nie miałeś ochoty przed całą rodziną śpiewać piosenki, tak?”
• Podzielić się swoimi doświadczeniami – „Wiesz, ja się wstydzę wtedy, kiedy mam coś zaprezentować innym i nie czuję się do tego przygotowana albo, gdy ktoś chce wiedzieć coś, czym nie mam ochoty się z nim podzielić”
• Traktować reakcje dziecka świadczące o wstydzie, jako informację o jego przeżyciach, potrzebach i uczuciach.
• Szanować dziecko takim, jakim jest w myśl zasady, że „ludzie są różni i mają do tego prawo”
• Modelować postawę otwartości – mówić do innych przy dziecku i również do dziecka „dzień dobry”, „do widzenia”, „proszę”, „przepraszam”, patrzeć drugiej osobie w oczy, rozmawiać.
• Przeformułować wstydliwość i nieśmiałość (społecznie uznawane za negatywne) na np. jesteś ostrożny  (które ma już wydźwięk pozytywny)
• Podejmować się zabaw społecznych. Można bawić się w spotkania rodzinne. Misie i lalki (jako członkowie rodziny) mogą przychodzić do Was w odwiedziny. Z każdym należy się przywitać poprzez podanie ręki i powiedzenie „dzień dobry”. Wspólnie z misiami i lalkami należy usiąść przy stole i zjeść symboliczną ucztę. Na rozstanie zaś, każdego odprowadzić do drzwi i pożegnać się podając rękę i mówiąc „do widzenia”.
• Stwarzać okazję do spotkań z innymi dziećmi i dorosłymi – zarówno na placu zabaw, odwiedzając innych, na spacerze, w sklepie itp.
• Tak kreować sytuację, by dziecko mogło odnosić sukcesy – można np. poprosić, by w czasie, już prawdziwego spotkania rodzinnego, np. podało cioci widelec lub chusteczkę.
• Wspólnie z dzieckiem odkrywać jego wyjątkowość i mocne strony – można np. wspólne zastanowić się z dzieckiem, co już potrafi robić i spisać to na dużej kartce papieru.
• W nowych sytuacjach dać dziecku czas na odnalezienie się zamiast wskazywać, jak się powinno mówić, jak należy, a jak nie należy się zachowywać.

Psycholog Justyna Kuczmierowska

Świąteczne spotkania.