„Ilekroć zmuszamy dziecko poprzez użycie własnej władzy i autorytetu, aby coś zrobiło, tyle razy odmawiamy mu sposobności uczenia się wewnętrznej dyscypliny i odpowiedzialności za siebie.”

Thomas Gordon „Wychowanie bez porażek”

Któż z nas nie staje przed dylematem: trzymać krótko dzieci czy pozwalać im na wszystko? Zgodzić się na to, by dziecko postawiło na swoim, rezygnując z własnych potrzeb, poddać się mu, czy też zwyciężyć pokazując dziecku, że „tatuś lub mamusia wie lepiej” i narzucić własną wolę wbrew woli dziecka „dla dobra dziecka”? Wątpliwości te pojawiają się u wielu matek i ojców najczęściej w sytuacjach konfliktowych, gdy dziecko i rodzice mają inne potrzeby i wyobrażenia o rozwiązaniu problemu. Takie trudności w rodzinie są normalnym i częstym zjawiskiem, bo przecież „ludzie są różni i różne mają potrzeby, inne rzeczy są dla nich ważne, na co innego zwracają uwagę”.

Któż z nas jest zadowolony i usatysfakcjonowany, gdy rezygnuje z własnych potrzeb na rzecz dziecka lub, gdy zmusza swoją pociechę do zrealizowania własnego rozwiązania? Myślę, że niewiele osób…. Pierwsza metoda pozostawia w nas złość i rozczarowanie, druga zaś wyrzuty sumienia, poczucie winy i zmęczenie nieustannym napominaniem. A może myślenie kategoriami: wygrany-przegrany jest tylko schematem, do którego przywykliśmy, poza który można wyjść?

BRZEGI SZANSĄ RZEKI
W tym artykule mowa tak naprawdę o granicach. Bo przecież dziecko niczym wodne rozlewisko potrzebuje jasnych granic, dzięki którym będzie mogło płynąć jak rzeka w swoim wodnym korycie. Korycie wytyczonym poprzez brzegi. Nakładanie ograniczeń i pilnowanie ich przestrzegania jest zadaniem rodziców. Dzieci natomiast nieustannie próbują te granice przekraczać i sprawdzać, jak daleko mogą „pójść”, na ile granica jest silna, a na ile elastyczna.
Jasno określone granice zapewniają dziecku poczucie bezpieczeństwa. Rodzice mogą nakładać ograniczenia zarówno ze względów bezpieczeństwa, jak i z potrzeby wyznaczenia odpowiednich granic międzyludzkich (np. starszym osobom ustępuje się miejsca), a także chęci nauczenia dziecka odróżniania dobra od zła. (za: Joanna Sakowska). Pamiętajmy również, że granice mają to do siebie, że rosną jak buciki dziecka - wraz z nim samym.

RODZAJE STAWIANYCH GRANIC
Bezstresowe wychowanie i kindersztuba to dwa z trzech możliwych sposobów stawiania granic, rozwiązywania problemów. A więc jest też trzecie rozwiązanie, czyli szansa, by mniej się denerwować i rzadziej doświadczać wyrzutów sumienia – można wykroczyć poza schemat wygrana - przegrana, wkraczając w schemat wygrana - wygrana. Aby zrozumieć siłę tego „zwycięskiego” schematu porównajmy konsekwencje wynikające ze stosowania każdej z tych trzech metod wychowawczych.

BEZSTRESOWE WYCHOWANIE - ZBYT SZEROKIE GRANICE.

Gdy rodzice są zbyt przyzwalający, dzieci zwyciężają ich kosztem, uczą się napadów złości, by osiągnąć swoje cele. Ponadto są niesforne, nieopanowane, impulsywne, samolubne, pełne pretensji, rzadko współpracują czy pomagają, mają trudności z odnalezieniem się w grupie rówieśników i innych dorosłych. W przypadku bezstresowego wychowania rodzice w relacjach z dzieckiem często odczuwają złość (ze względu na swoje własne niezaspokojone potrzeby). Tym uczuciem też „karmią” swoje dziecko, bo przecież mamy do dania innym to, co sami mamy. Jeśli jest w nas głównie wściekłość i złość, innym możemy dać tylko wściekłość i złość. To zaś prowadzi do niepewności dziecka, co do miłości rodzicielskiej w stosunku do niego. W tej metodzie Rodzic przegrywa, dziecko wygrywa.

KINDERSZTUBA - ZBYT WĄSKIE GRANICE

Gdy rodzice są zbyt rygorystycznie w stosunku do dziecka i nadmiernie wykorzystują swoją władzę i autorytet. Wtedy dzieci są złe na rodziców, nie mają motywacji do wcielania w życie narzuconych im rodzicielskich rozwiązań, mają poczucie niesprawiedliwości, krzywdy, wrogości w stosunku do swojego „oprawcy”. Każdy z nas z pewnością może przywołać takie doświadczenia z własnego dzieciństwa. Wcale nie były one miłe, prawda? Rodzice zaś są zmęczeni ciągłym kontrolowaniem dzieci, przypominaniem im, nawoływaniem, czują się jak prawdziwi oprawcy. W tej metodzie Rodzic wygrywa, dziecko zaś przegrywa.

SZACUNEK I KONSEKWENCJA - GRANICE ODPOWIEDNIE

W tym podejściu rodzice zamiast uczenia poprzez kary wykorzystują naukę poprzez konsekwencję dziecięcych zachowań. Rodzice również wspólnie z dzieckiem szukają rozwiązań trudnych sytuacji, które zadowolą i rodzica i dziecko – wtedy obie strony są wygrane. W dziecku zaś wzrasta motywacja do realizowania rozwiązania wspólnie wymyślonego wraz z rodzicem. Przy okazji nazywania problemu i rozwiązywania go, dzieci uczą się twórczego myślenia, są mniej wrogo nastawione niż w przypadku wyżej opisanych metod. Dzięki szacunkowi i konsekwencji rodzicielskiej dzieci są pełne miłości, a ich relacje z opiekunami są bardziej zażyłe, a więzi silniejsze. Metoda ta jest wbrew pozorom mniej czasochłonna, nie wymaga stosowanie siły. Dzięki niej rodzice szanują siebie i dzieci dbając o potrzeby obydwu stron. Dzięki tej metodzie można lepiej zrozumieć własne rodzicielskie, a także dziecięce uczucia, potrzeby i motywacje. Konsekwencją, zrozumieniem i akceptacją uczymy dziecko odpowiedzialności i szacunku głównie poprzez przykład własny. To nie znaczy, że nie należy stanowczo reagować, gdy zagrożone jest życie lub zdrowie dziecka - czyli w sposób autorytarny złapać dziecko, gdy wchodzi na ulicę, podać leki, gdy jest chore itp.

TRZECIE WYJŚCIE – SZACUNEK I KONSEKWENCJA
A oto sposób, w jaki można rozwiązywać z dzieckiem konflikty tak, by zadbać o swoje potrzeby i potrzeby dziecka.

Najpierw zadbaj o odpowiednie warunki (czas, miejsce, gotowość własną i dziecka), a następnie:

1. Porozmawiaj o dziecięcych odczuciach i potrzebach (Poświęć tyle czasu, ile potrzeba);
2. Powiedz o swoich odczuciach i potrzebach (Jak najkrócej, komunikat „ja”);
3. Nazwij problem (Na czym mi tak naprawdę zależy? Czyj to problem? Czyja to potrzeba?);
4. Wspólnie zastanówcie się nad znalezieniem obopólnie korzystnego rozwiązania (Burza mózgów, wszystkie pomysły bez oceniania spisz na kartce);
5. Wspólnie z dzieckiem wybierzcie satysfakcjonujący obie strony pomysł (Kolejno dziecko i rodzic skreślają niesatysfakcjonujące go rozwiązania);
6. Zaplanuj szczegóły wykonania wybranego pomysłu (można w formie pisemnej) i zabierzcie się do realizacji.

Jeśli nadal mamy problem – wracamy do punktu 1 i renegocjujemy umowę:

• Może problem trzeba inaczej nazwać;
• Może nie uwzględniliśmy jakieś potrzeby;
• Może za szybko….

W pewnej rodzinie powstał konflikt. Rodzicom przeszkadzało to, iż ich dwie córki w czasie kolacji oglądały telewizję. Nie wyłączyli jednak na siłę telewizora, co mogłoby doprowadzić do buntu dzieci. Nie zgodzili się również na znoszenie własnego napięcia, gdyż bardzo im zależało, aby ze sobą porozmawiać w czasie posiłku. Zaproponowali dzieciom wspólne rozwiązanie tej kłopotliwej sytuacji. Jedna z dziewczynek zaproponowała, by w czasie kolacji wyłączyć dźwięk i pozostawić tylko obrazy. Uargumentowała to tak, iż samo oglądanie również sprawiało im przyjemność. Wszyscy zgodzili się na to rozwiązanie, trochę może dziwne i być może dla innej rodziny nie do przyjęcia.

Thomas Gordon „Wychowanie bez porażek”

Z życzeniami dbanie o siebie i swoje dzieci
Justyna Kuczmierowska

POLECANA LITERATURA
Thomas Gordon (2000) „Wychowanie bez porażek” Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX,
Robert MacKenzie (2005) „Kiedy pozwolić? Kiedy zabronić?” Gdańsk: GWP
Adele Faber i Elanie Mazlish (1993) „Jak mówić, aby dzieci nas słuchały? Jak słuchać, aby dzieci do nas mówiły?” Poznań: Media Rodzina
Joanna Sakowska (1999) „Szkoła dla rodziców i wychowawców”  Warszawa: CMPPP